Nieuwe Landelijke Veiligheidsmonitor: welk veiligheidsbeeld is er nodig?

Veiligheid hoeft niet te betekenen dat leerlingen bevestigd worden in hun zelfgekozen identiteit, stellen VBSO en VGS in hun consultatiereactie op de regeling voor de Landelijke Veiligheidsmonitor (LVM). Daarmee wil OCW de veiligheid op scholen beter in de gaten houden. Maar wat is eigenlijk veiligheid? 

De LVM is een veiligheidsenquête voor leerlingen én personeel, die OCW elke twee jaar op een representatief aantal scholen in het funderend onderwijs wil afnemen. Doel is om hiermee een beter landelijk beeld te krijgen van hoe het ervoor staat met veiligheid in allerlei opzichten. Op het concept van de Regeling voor de LVM hebben VBSO/VGS/KOC met een consultatiereactie gereageerd.

Nu zijn scholen zelf ook verplicht om onder hun leerlingen een jaarlijkse veiligheidsmonitor af te nemen. De LVM wordt echter zo geregeld dat, wanneer een school hieraan meedoet, dit onderzoek gebruikt kan worden voor de monitor van dat jaar zodat het niet dubbel hoeft te worden gedaan. De monitor onderzoekt feitelijke veiligheid (o.a. pesten), ervaren veiligheid (veiligheidsgevoel), welbevinden en veiligheidsbeleid.

In de consultatiereactie is aandacht gevraagd voor privacy-aspecten. Met name is bovendien uiteengezet (naar aanleiding van het criterium “kun je jezelf zijn”) dat het begrip ‘veiligheid’ vanuit verschillende morele invalshoeken ook verschillend wordt ingevuld. Veiligheid hoeft niet te betekenen dat leerlingen bevestigd worden in hun zelfgekozen identiteit. “Reformatorische scholen bieden enerzijds veiligheid door het volgen van de Bijbelse kaders over de schepping als man en vrouw en het huwelijk als bedding voor seksualiteit. (…) Tegelijk is dit veiligheidsbeleid gestoeld op liefde voor alle leerlingen, waardoor zij zich op die basis veilig en geaccepteerd mogen weten ongeacht hun verschillen.”

Overigens past de LVM in een bredere politieke wens om meer zicht te krijgen op de veiligheid in het onderwijs. In juni 2026 is het wetsvoorstel Vrij en veilig onderwijs in de Tweede Kamer verworpen vanwege de administratieve last die het zou introduceren.

Ondertussen blijft het een dure verantwoordelijkheid van scholen en schoolbesturen om zo goed mogelijk zorg te dragen voor sociale veiligheid op school. In dat licht is deze LVM positief te waarderen, met name voor zover het ook schoolbesturen helpt de situatie op hun school in breder verband te beoordelen.

Voor zover het gaat om lhbti-acceptatie past deze monitor ook in een streven naar meer zicht op de situatie. In het voorjaar verscheen een onderzoek naar deze acceptatie onder jongeren, waarop de minister gealarmeerd reageerde in o.a. een Kamerbrief met als strekking dat nader onderzoek belangrijk was. Ook in de kersverse Emancipatienota worden hierover onderzoeken aangekondigd (p. 21).

Ook in dat licht kan de LVM een zinvol instrument zijn, om ook duidelijker gegevens te hebben over veiligheidsbeleving op allerlei verschillende scholen (hoewel de resultaten in de openbare rapporten niet naar richting worden uitgesplitst).