Vernieuwde Code Goed Bestuur gepubliceerd

1 december 2020
Vier principes voor goed bestuur: dat is de basis voor de vernieuwde code goed bestuur waarmee de leden van de PO-raad onlangs op de ALV hebben ingestemd. Wat betekent dit voor mijn schoolorganisatie?

Bekijk hier de vernieuwde Code Goed Bestuur

Dat deze nieuwe code er zou komen, was al eerder uitgesproken. De vernieuwde code is anders van opzet dan de vorige code. Die bevatte vooral afspraken over de manier waarop goed bestuur ingericht moet worden. In de nieuwe code is gekozen voor een ‘principle-based’ benadering: een aantal uitgangspunten die leidend zijn in het besturen van een schoolorganisatie. Ieder bestuur wordt geacht om deze uitgangspunten toe te passen op de eigen situatie en daar invulling aan te geven. Deze vier principes draaien om:

  1. Goed onderwijs voor alle kinderen
  2. Verbinding met de maatschappelijke context
  3. Professionalisering
  4. Integriteit en transparantie

Pas toe EN leg uit

Het in de oude code gehanteerde principe van ‘pas toe OF leg uit’ is vervangen door ‘pas toe EN leg uit’. Hiermee wordt nadrukkelijk aangesloten bij de code goed bestuur van het Voortgezet Onderwijs, die in 2019 op deze wijze opgesteld is. Net als de VO-code is in de vernieuwde PO-code ook een aantal verplichtingen opgenomen, waaraan ieder schoolbestuur dient te voldoen. Deze verplichtingen variëren van publicatie van statuten, reglementen en het jaarverslag op de website tot de maximering van de zittingsduur van een toezichthouder tot acht jaar. Ook als een schoolbestuur geen lid is van de PO-raad, is het verplicht om een code goed bestuur te volgen. Omdat deze vernieuwde code de enige gevalideerde is, wordt aanbevolen om deze te volgen.

Ruimte

Dhr. N.J. Teerds dacht mee met het opstellen van de vernieuwde code. Het principe-gebaseerde karakter van de code spreekt hem aan: ‘Goed bestuur is geen afvinklijstje meer, maar moet vanuit beleid worden ingevuld. Onze besturen hebben de achterliggende jaren gewerkt vanuit een strategisch beleidsplan. Dat is een goede vorm van beleidsvoering. Het is wel van belang dat het beleid bekend, gedragen en uitgevoerd wordt door alle betrokken.’

Hoe werkt de visie op allerlei vraagstukken door in de school, in de lessen? De vernieuwde code doet daar een sterk appel op en sluit daarmee aan op de bestuursgerichte werkwijze van de Inspectie.

Een op uitgangspunten gebaseerde code biedt enerzijds ruimte voor gesprek en eigen invulling. Anderzijds liggen de eisen hoog. Veel maatschappelijke vraagstukken worden in de code als opdracht verbonden met goed bestuur. Er is ruimte voor eigen invulling, maar tegelijk ademt de code de gedachte de school een functie heeft als uitvoerder van een maatschappelijke opdracht. Daardoor dreigt de vernieuwde code meer een code goed onderwijs te zijn, dan een code goed bestuur en daarmee dicht bij de inhoud van het onderwijs te komen, terwijl dat de autonomie van de schoolbesturen is.

Knelpunten

Jan-Willem de Leeuw (bestuurder van een coöperatie met acht scholen) herkent de ruimte in de code. Tegelijk plaatst hij ook kanttekeningen: ‘De lat voor schoolbesturen ligt wel heel hoog. De nadruk ligt zodanig op het professionaliseren van zowel bestuur als toezicht, dat het vervullen van die rollen door vrijwillige, onbetaalde bestuurders en toezichthouders een steeds grotere opgave zal worden. Schaalgrootte van de school is niet van invloed op de vereiste van professionaliteit van zowel bestuurders als toezichthouders.’

Onderwijsadviseur Wim Heenck vult aan: ‘Voor schoolbesturen is het regelmatig de worsteling om de onafhankelijkheid te waarborgen vanwege de nauwe betrokkenheid bij de gemeenschap van de school. Gezin, kerk en school zijn nauw aan elkaar verbonden. Dat is van belang in een tijd dat het temeer nodig is samen op te trekken. Deze code houdt echter geen rekening met de positieve aspecten hiervan. Het is dan ook goed om met elkaar wegen te zoeken om enerzijds de onafhankelijkheid te waarborgen, maar tegelijkertijd de juiste betrokkenheid te behouden of te creëren.’

Ook de strenge maximering van de zittingstermijn van een toezichthouder baart hem zorgen: ‘Met name voor scholen waar bestuurszetel (deels) bezet worden door ambtsdragers die vanuit de kerkenraad worden afgevaardigd (vanwege de nauwe en goede verbinding tussen kerk en school) is dit een nadelige ontwikkeling. Daar komt bij dat het nu vaak al zoeken is naar toezichthouders die voldoende in staat zijn om de toezichthoudende rol professioneel te vervullen. Dat is niet alleen een probleem wat schoolbesturen van kleinere scholen kennen.’

Professionalisering

De besturen en toezichthouders zijn de laatste jaren steeds verder geprofessionaliseerd. De verschijning van de nieuwe code is opnieuw een goed moment om als bestuurders en toezichthouders te bezinnen op de vraag ‘hoe we het nu eigenlijk doen’. Welke lessen kunnen er getrokken worden uit de ervaringen van de afgelopen jaren? Op welke manier geven we inhoud aan betrokken, professioneel en wijs besturen voor de komende tijd, gelet op de principes uit de code goed bestuur?

De VBSO biedt hierin ondersteuning. Dit doen we door het geven van advies, begeleiding en coaching aan bestuurders, toezichthouders en schoolleiders. Dit kan gericht zijn op de structuur en de werkwijze, maar ook op vaardigheden en gedrag. Wij bieden diverse diensten aan:

Voorlichting nieuwe code

Wilt u bijgepraat worden over de nieuwe code en de consequenties daarvan voor uw schoolorganisatie? We komen graag bij u langs om alle ins en outs toe te lichten. Neem gerust contact op met één van onderstaande adviseurs.

Tip: Regioavonden over Good Governance

Op D.V. 23 maart (Barneveld) en 25 maart (Bruinisse) 2021 organiseert de VBSO regioavonden met als thema: Good Governance in het 3e decennium van de 21e eeuw.

W.H. (Wim) Heenck
Organisatieadviseur
Stel een vraag
L.G. (Leon) Bolier
Organisatieadviseur
Stel een vraag
A.R. (Arno) Bronkhorst MME
Bestuurder
Stel een vraag
Overzicht nieuws

Gerelateerd

25 september 2020

Regioavond Barneveld ‘Goed toezicht en bestuur’

Hoe is toezicht en bestuur in uw situatie geregeld? Hoe vaak kijkt u als toezicht en bestuur ‘in de (reflectie)spiegel’? Welke aandachtspunten komen er uit uw evaluatie?

Lees verder

Regioavond Bruinisse ‘Goed toezicht en bestuur’

Hoe is toezicht en bestuur in uw situatie geregeld? Hoe vaak kijkt u als toezicht en bestuur ‘in de (reflectie)spiegel’? Welke aandachtspunten komen er uit uw evaluatie?

Lees verder
18 juni 2020

Good Governance

Hoe is toezicht en bestuur in uw situatie geregeld? Hoe vaak kijkt u als toezicht en bestuur ‘in de (reflectie)spiegel’? Welke aandachtspunten komen er uit uw evaluatie?

Lees verder