Ruimte voor reformatorische identiteitsverklaringen is niet zo raar

17 november 2020
Het debat over burgerschap in de Tweede Kamer werd gedomineerd door ophef over identiteitsverklaringen van reformatorische scholen. Het leidde tot veel felle reacties, met name aan minister Slob: hij zou de onderwijsvrijheid verkeerd toepassen door ruimte te laten voor bepaalde afwijkende opvattingen over homoseksualiteit.

Nu heeft mogelijk enige spraakverwarring over de aanduiding ‘homoseksualiteit afwijzen’ een rol gespeeld. Feit is dat reformatorische scholen vanaf het begin werken met een dergelijke identiteitsomschrijving. De primaire reactie van minister Slob strookte ook met wetgeving en beleid vanaf de Algemene wet gelijke behandeling van 1994.

Voor een doordacht standpunt moeten in elk geval twee vragen worden gesteld. Allereerst: om wat voor omgang met homoseksualiteit gaat het nu op deze scholen met een reformatorische identiteitsverklaring? Daarnaast is van belang: wat is de rol van de staat in confessioneel onderwijs?

Rechtsstaat

Om met de laatste vraag te beginnen: identiteitsverklaringen maken duidelijk waar de school voor staat, zodat bij aanmelding een goede keus kan worden gemaakt. Daarbij is van belang om te bedenken dat onderwijs altijd een bepaald levensbeschouwelijk uitgangspunt heeft. Je visie op ‘het goede leven’ bepaalt waarvoor je de kinderen stimuleert en hoe je ze vormt, welke waarden je wilt overdragen, waarom je naastenliefde en respect belangrijk vindt. De reformatorische scholen zijn een onderdeel van het brede onderwijspalet in Nederland, en nemen daarin een voor de betrokken ouders noodzakelijke plaats in, omdat zij het wezenlijk vinden dat de vorming op school in lijn is met de opvoeding.

Dit brede levensbeschouwelijke scholenpalet is er sinds 1848. Scholen kunnen door burgerlijk initiatief in stand worden gehouden. Ook om daarmee de organisatievrijheid voor religies te honoreren. Als onderdeel van de civil society zijn scholen dus geen verlengstuk van de staat, maar hebben een eigen verantwoordelijkheid om waarden en normen uit te dragen. Met een verantwoordelijkheid naar heel de samenleving (in burgerschapsvorming), maar primair aan de ouders.

Veel reacties op de reformatorische identiteitsverklaringen wekken echter de suggestie dat de scholen primair ‘van de hele samenleving’ zijn en dus ook ‘van de politiek’. Voor wie inderdaad deze lijn overweegt, is van belang om te beseffen dat dit een fundamentele breuk zou zijn met de vorige eeuw. Daarbij moeten we op zijn minst vragen stellen. Hoe verhoudt zich dat tot de rechtsstaat? Hebben ouders niet meer het recht op levensbeschouwelijk aansluitend onderwijs? Weet de staat beter dan de ouders welke morele vorming goed is? Wil de staat inderdaad bepaalde minderheidsopvattingen op scholen wil verbieden? De meesten zullen met mij eens zijn dat dit laatste niet zou passen in een pluriforme rechtsstaat. Gelukkig staan juist die rechtsstaat en de bijbehorende basiswaarden de laatste jaren extra in de belangstelling.

Veilige schoolomgeving

Maar hoe zit het nu met die identiteitsverklaringen? Voor alle duidelijkheid: er zijn geen afzonderlijke ouderverklaringen over afwijzen van homoseksualiteit; wel wordt in reformatorische identiteitsverklaringen de bijbelse levenshouding omschreven en daarbinnen is er ook de visie op seksualiteit, als een scheppingsgave binnen een duurzame man-vrouw-relatie. Over die verklaringen gaat de discussie, waarbij de vraag is gesteld of dit kan samengaan met een veilige schoolomgeving voor lhbti-leerlingen.

Wat mij betreft is voor deze vraag noodzakelijk – wat je ook vindt van die opvatting – om daarbij het geheel van de daarmee samenhangende levenshouding te betrekken. Juist ook in de identiteitsverklaringen gaat het om het geheel van deze levenshouding. Je begrijpt het puzzelstukje alleen als je de puzzel ziet. Daarom geef ik hieronder wat grotere trekken hiervan weer.

Je levensvisie hangt samen met hoe je naar mensen kijkt. In de reformatorische levensvisie is dat vooral gericht op de afhankelijkheidsrelaties van mensen naar elkaar toe en naar God. En hoe je op God mag vertrouwen en elkaar kunt helpen. Dat vertrouwen geeft invulling en hoop aan het leven, voor iedereen. Daarbij hoort ook respect voor iedereen zoals hij is, en oprecht luisteren naar het verhaal, opvattingen en gevoelens van leerlingen – dus ook lhbti-leerlingen. Leerlingen mogen zijn wie ze zijn. Tegelijk geldt in dit mensbeeld dat de realiteit van de zonde voor iedereen het worstelen tegen verkeerde neigingen nodig maakt en dat kan voor verschillende mensen ook op verschillende terreinen liggen. Dit mensbeeld houdt bijvoorbeeld niet zozeer in dat mensen zich als autonome individuen ontplooien, en ook niet dat je seksuele beleving je identiteit bepaalt. Een veilige schoolomgeving is essentieel en dit kan in het geheel van deze levensovertuiging samengaan met de seksualiteitsopvatting. Ook de schoolsetting die aansluit bij de christelijke waarden en normen die de kinderen thuis meekrijgen, helpt bij die veilige omgeving. Doel is de leerlingen te laten ontwikkelen tot zelfstandig oordeelsvormende, verantwoordelijke burgers.

Gesteld dat het klimaat op reformatorische scholen hiermee inderdaad overeenkomt, dan vraagt dat op zijn minst om meer verdieping hierin, alvorens de (on)veiligheid te beoordelen. Respect betekent: interesse tonen in wat de ander ten diepste drijft. Dat wens ik iedereen toe, ongeacht geloof of geaardheid.

Dit opinieartikel is geschreven door door mr. drs. J. (Jaco) van den Brink, jurist en onderwijsadvocaat voor de VBSO. Wilt u reageren of heeft u vragen? Stuur een email naar jvandenbrink@vbso.nu of bel 0318-517310.

Mr. drs. J. (Jaco) van den Brink
Onderwijsadvocaat
Stel een vraag
Overzicht nieuws

Gerelateerd

30 april 2021

Brief aan Slob: Aandacht voor persoons-, karakter- en gewetensvorming

De VBSO en VGS stuurden namens het onderwijsveld een brief aan minister Slob over het Nationaal Programma Onderwijs (NPO). In die brief doen zij tien aanbevelingen voor het herstel en de ontwikkeling van het onderwijs. Zo roepen ze de minister op om naast de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling ook aandacht te besteden aan vorming.

Lees verder
20 april 2021

Sneltesten voor leraren

De regering wil deze maand massaal sneltesten verspreiden op scholen. Deze zijn bedoeld voor leraren, die dan zichzelf op vrijwillige basis twee keer per week kunnen testen.

Lees verder