Onderwijsraad beperkt én verruimt inspectietoezicht

7 april 2022
De Onderwijsinspectie moet vooral werk maken van haar taak om de onderwijskwaliteit te beoordelen, adviseert de Onderwijsraad. Een prima plan, vinden VBSO en VGS, ware het niet dat de raad deze vorm van toezicht veel te veel oprekt.

In de Wet op het onderwijstoezicht (WOT) staat dat de Onderwijsinspectie twee taken heeft: de onderwijskwaliteit op scholen beoordelen en die kwaliteit bevorderen. De verhouding tussen die twee taken ‘is een voortdurend punt van discussie’, constateert de Onderwijsraad in haar recent verschenen advies Essentie van extern toezicht.

Zij stelt voor om prioriteit te geven aan de beoordelende taak en dat ook in de wet vast te leggen. Dat is volgens de raad nodig omdat de onderwijsinspectie ‘als enige de onderwijskwaliteit kan en mag beoordelen namens de overheid, zodat de overheid haar grondwettelijke zorg voor de kwaliteit van het onderwijs kan waarmaken.’

Een objectief en onafhankelijk extern oordeel dat namens de overheid uitdrukt of het onderwijs voldoet aan de kwaliteitseisen in de onderwijswetten, is in de ogen van de Onderwijsraad ‘een belangrijke waarborg voor onderwijs van voldoende kwaliteit.’

Stimulerende taak

Deze focus op kwaliteit past in de huidige tijd. De VBSO en VGS vinden het – om positief te beginnen – goed dat de Onderwijsraad pleit voor ruimte voor het professionele onderwijsveld. Ook kunnen wij ons helemaal vinden in het voorstel van de raad om de stimulerende taak van de inspectie ondergeschikt te maken aan haar beoordelende taak. Dat sluit aan bij de wet-Bisschop, die een helder onderscheid tussen beide taken wil bewerkstelligen.

Terecht ook benadrukt de Onderwijsraad dat de beoordeling door de inspectie zich moet beperken tot duidelijke wettelijke eisen. Deze punten waren door de VBSO en VGS ook aan de Onderwijsraad aangedragen in april 2021.

Opvallend vinden we dat de Onderwijsraad adviseert dat de inspectie niet meer de ‘eigen aspecten van kwaliteit’ moet gaan beoordelen. Zij moet zich beperken tot de wettelijke kwaliteitsnormen.

Vragen

Tegelijk roept deze focus op onderwijskwaliteit bij de VBSO en VGS veel vragen op. Weliswaar stelt de Onderwijsraad dat alleen op wettelijke eisen moet worden gehandhaafd, maar het advies wekt ook de suggestie dat het pakket aan wettelijke kwaliteitseisen veel concreter moet worden – en dus uitgebreider.

Bovendien spreekt de wet niet primair over ‘kwaliteitsbeoordeling’, maar over ‘naleving’ van de wettelijke deugdelijkheidseisen (bijvoorbeeld: bevoegde leraren). De Onderwijsraad doopt deze taak om tot kwaliteitsbeoordeling. Daarmee wordt het waarborgen van de kwaliteit op school een echte overheidsaangelegenheid. Maar is wettelijke kwaliteit niet vooral iets van een minimum dat er in elk geval moet zijn, en verder vooral een inspanning van de school om er aandacht aan te besteden, zonder dat je dat laatste kunt uitdrukken in ‘wel naleven’ of ‘niet naleven’?

Pedagogische afwegingen

De VBSO en VGS constateren dat de overheid zich in de afgelopen decennia intensiever is gaan bemoeien met de onderwijsinhoud. Dat uitte zich bijvoorbeeld in het invoeren van kerndoelen en eindtermen, maar ook recent in de aanscherping van de burgerschapsopdracht.

De Onderwijsraad beweegt mee in die trend. Pas al met haar advies over de vrijheid van onderwijs, waarin ze benadrukt dat elke school een verplichte gemeenschappelijke kern van onderwijsinhoud en -doelen moet aanbieden aan alle leerlingen. En nu ook in dit advies over extern toezicht.

Als de overheid zich namelijk intensief met onderwijskwaliteit gaat bezighouden, kan het zomaar gebeuren dat allerlei pedagogische of zelfs lesinhoudelijke afwegingen die altijd aan scholen waren voorbehouden, nu meer op politiek-bestuurlijk niveau besloten worden. Het is jammer dat de Onderwijsraad daar geen duidelijke bezinning over laat zien.

Scores en cijfers

Daarbij komt dat het beoordelen van onderwijskwaliteit door de inspectie – zeker als dit aan de hand van gestandaardiseerde methoden gebeurt – heel gemakkelijk tot gevolg heeft dat er nog meer aandacht uitgaat naar de scores en cijfers van de leerlingen, in plaats van naar de niet-meetbare aspecten van het leerklimaat op school. Met andere woorden: In hoeverre verdrijft deze aandacht voor de onderwijskwaliteit de aandacht voor de socialisatie en persoonsvorming?

Ook vragen de VBSO en VGS zich af in hoeverre de controle op de onderwijskwaliteit door de inspectie daadwerkelijk zorgt voor beter onderwijs. Dat is en blijft een verantwoordelijkheid van de school en de professionals die daar werken. Zíj moeten kwaliteit (kunnen) leveren.

In de school kijken

Ten slotte adviseert de Onderwijsraad om het bestuursgerichte toezicht weer los te laten. Ook dat is ingegeven door het vooropstellen van de onderwijskwaliteit, waarvoor het zinvol zou zijn voor de inspecteurs om vooral ook ‘in de school te kijken’. Want pas dan heeft de inspectie veel meer direct zicht op de onderwijspraktijk, waar de onderwijskwaliteit blijkt.

Ook dit roept bij de VBSO en VGS veel vragen op. Zoals: Moet het niet een verantwoordelijkheid voor het bestuur zijn en blijven dat het bestuur de onderwijskwaliteit inspectie bewaakt en bevordert op een door het bestuur gekozen manier? Dan ligt toch voor de hand dat de zich primair door het bestuur laat informeren en daar verantwoording en onderbouwing vraagt.

Daarbij komt ook dat het onderwijsveld juist zelf laat zien dat waarborgen voor de onderwijskwaliteit worden gezocht, zoals de bestuurlijke visitaties die de Code Goed Bestuur voorschrijft.

Discussie

Kortom: het advies zorgt in elk geval voor veel discussie. In de elementen van de nadruk op het nalevingstoezicht en binding aan de wet kunnen de VBSO en VGS zich goed vinden. De keuze om de onderwijskwaliteit een allereerste prioriteit te geven roept nog zoveel vragen op dat we daar kritisch op zijn.

Mr. drs. J. (Jaco) van den Brink
Onderwijsadvocaat
Stel een vraag
Overzicht nieuws

Gerelateerd

17 juni 2022

VBSO/VGS blij met advies Raad van State af te zien van acceptatieplicht

Op donderdag 16 juni 2022 publiceerde de Raad van State haar advies over het wetsvoorstel van de PvdA om artikel 23 van de Grondwet te herzien. Dat gaat vooral om het invoeren van de acceptatieplicht in het bijzonder onderwijs. De Raad van State adviseert hiervan af te zien. “Een steun in de rug”, reageren VBSO en VGS.

Lees verder
15 juni 2022

Lezing KLS | Geestelijk leidinggeven aan kinderen

Op vrijdag 3 juni 2022 hield Ds. B.J. van Boven op de voorjaarsvergadering van KLS een lezing over Geestelijk leidinggeven aan kinderen. Lees hier de bijdrage terug.

Lees verder